Công cụ tăng độ phân giải bằng AI không khôi phục chi tiết đã mất mà đoán ra chi tiết mới trông hợp lý, nên ảnh to và nét hơn nhưng không chắc giống thật hơn. Với ảnh nền, ảnh phong cảnh, ảnh minh hoạ, phần đoán thêm thường chấp nhận được. Với ảnh sản phẩm, khuôn mặt người thật, chữ và họa tiết thương hiệu, phần đoán thêm có thể làm sai lệch, và bạn phải so với thực tế trước khi dùng.
Người làm thiết kế gặp chuyện này gần như hằng tuần: khách gửi logo cũ là một ảnh chụp màn hình, gửi ảnh sản phẩm qua ứng dụng nhắn tin đã bị nén, gửi ảnh cửa hàng lấy từ trang mạng xã hội. Bài viết giải thích cơ chế, cách chọn mức phóng, những loại ảnh nên và không nên phóng, và quy trình kiểm để không giao ra một ảnh "nét mà sai".
Phóng ảnh truyền thống và phóng ảnh bằng AI khác nhau ở đâu
Cách phóng ảnh truyền thống trong phần mềm chỉnh ảnh là nội suy: điểm ảnh mới được tính từ trung bình các điểm ảnh lân cận. Kết quả không sai về nội dung nhưng mờ và mềm, vì không có thông tin mới nào được thêm vào. Phóng gấp đôi một ảnh nhỏ theo cách này, bạn được một ảnh to hơn nhưng nhìn như bị nhoè.
Công cụ dùng AI được huấn luyện trên rất nhiều cặp ảnh nhỏ và ảnh lớn, học cách một vùng mờ thường tương ứng với chi tiết nào ở ảnh lớn. Khi phóng, nó vẽ thêm các cạnh sắc, kết cấu da, sợi vải, vân gỗ. Kết quả trông nét hơn hẳn. Nhưng chi tiết đó là thứ "thường có" trong những ảnh tương tự, không phải thứ thật sự có trong ảnh của bạn.
Sự khác biệt này quan trọng hơn bạn nghĩ. Một con chữ nhỏ bị nhoè trên bao bì có thể được AI đoán thành một con chữ khác; đường viền của một con dấu, một họa tiết thêu trên áo đồng phục có thể bị vẽ lại thành họa tiết na ná. Một khuôn mặt nhỏ trong ảnh tập thể có thể được "làm nét" thành khuôn mặt hơi khác người thật. Vì vậy nguyên tắc nghề là: độ nét của ảnh phóng bằng AI không chứng minh độ đúng.
Loại ảnh nào phóng được, loại nào nên tìm cách khác
Bảng này giúp bạn quyết định nhanh khi nhận một ảnh nhỏ từ khách. Mức độ phù hợp dựa trên rủi ro sai lệch, không dựa trên độ đẹp của kết quả.
| Loại ảnh | Mức phù hợp | Cách làm gợi ý |
|---|---|---|
| Ảnh nền, phong cảnh, kết cấu | Cao | Phóng thoải mái, kiểm vệt lặp và vùng quá mịn |
| Ảnh minh hoạ, ảnh trang trí do AI tạo | Cao | Phóng rồi kiểm các cạnh, tránh tăng nét quá tay |
| Ảnh sản phẩm bán hàng | Trung bình | Phóng vừa phải, so từng chi tiết với sản phẩm thật hoặc chụp lại |
| Chân dung người thật | Thận trọng | Phóng nhẹ, so khuôn mặt với ảnh khác của người đó, hỏi ý người trong ảnh |
| Logo, biểu tượng, chữ | Thấp | Dựng lại bằng vector thay vì phóng ảnh |
| Giấy tờ, tài liệu có thông tin | Không nên | Xin bản gốc; phóng có thể làm sai ký tự hoặc con số |
Với logo và chữ, phóng ảnh là đi sai đường ngay từ đầu. Một logo cần dùng ở mọi kích thước, từ biểu tượng trang web đến biển hiệu, nên phải là vector. Phóng ảnh chỉ là giải pháp tạm để làm bản phác cho việc dựng lại.
Chọn mức phóng và các tuỳ chỉnh thường gặp
Tính kích thước thật sự cần. Trước khi phóng, tính xem ảnh sẽ hiển thị ở kích thước bao nhiêu điểm ảnh trên màn hình, hoặc in ở khổ nào với độ phân giải nào theo yêu cầu của bên in. Nhiều khi ảnh chỉ cần phóng gấp rưỡi, không cần gấp bốn. Phóng càng nhiều, phần đoán thêm càng chiếm tỉ lệ lớn.
Phóng từng bậc. Với một số công cụ, phóng gấp đôi hai lần cho kết quả kiểm soát tốt hơn phóng gấp bốn một lần, vì bạn kiểm được ở bước giữa. Thử cả hai cách trên ảnh của bạn trước khi chọn.
Chọn chế độ theo loại ảnh. Nhiều công cụ có chế độ riêng cho ảnh chụp, ảnh minh hoạ, ảnh có khuôn mặt. Chế độ ảnh minh hoạ làm cạnh sắc, mảng màu phẳng; dùng nó cho ảnh chụp sẽ làm ảnh trông như tranh vẽ.
Giảm mức làm nét và khử nhiễu. Mặc định của nhiều công cụ đẩy độ nét cao để kết quả ấn tượng. Ảnh sau phóng thường đẹp hơn khi giảm bớt, giữ lại chút hạt tự nhiên. Ảnh quá mịn trông giả ở cỡ lớn.
Giữ ảnh gốc. Luôn lưu ảnh nhỏ ban đầu trong thư mục dự án. Khi phát hiện chi tiết sai sau khi phóng, bạn cần ảnh gốc để so và để phóng lại bằng cách khác.
Quy trình xử lý khi khách gửi ảnh nhỏ cho ấn phẩm
Ví dụ giả định: chủ một cửa hàng nông sản ở Đắk Lắk gửi qua ứng dụng nhắn tin ảnh gói cà phê để làm ấn phẩm quảng cáo cỡ lớn. Ảnh đã bị nén, chữ trên bao bì mờ. Quy trình gợi ý như sau.
- Hỏi khách có ảnh gốc không. Ảnh gửi qua ứng dụng nhắn tin thường bị nén; ảnh trong máy điện thoại của khách có thể nét hơn nhiều. Hướng dẫn khách gửi dạng tệp thay vì dạng ảnh.
- Nếu không có ảnh gốc, hỏi khách có thể chụp lại không. Một ảnh chụp lại trên nền trơn trong năm phút thường tốt hơn mọi công cụ phóng ảnh.
- Nếu buộc phải dùng ảnh nhỏ, phóng lên mức cần thiết bằng chế độ ảnh chụp, giảm làm nét.
- So sánh từng vùng với sản phẩm thật hoặc ảnh khác của sản phẩm: chữ trên bao bì, họa tiết, màu nắp, đường may.
- Chữ trên bao bì nếu bị đoán sai thì không vẽ lại bằng tay trên ảnh. Thay vào đó, xin tệp thiết kế bao bì gốc hoặc chọn bố cục không phóng to vùng chữ.
- Thông báo với khách ảnh đã được phóng bằng AI, chỉ ra những chỗ đã so và chỗ còn khác, để khách xác nhận trước khi dùng.
Bước một và bước hai thường bị bỏ qua vì người làm muốn tự giải quyết cho nhanh. Thực tế đó là hai bước tiết kiệm thời gian nhất và cho kết quả đúng nhất.
Tính độ phân giải cần thiết trước khi phóng
Phần lớn lần phóng ảnh quá tay bắt đầu từ việc không tính trước ảnh cần to đến đâu. Với ảnh hiển thị trên màn hình, con số cần biết là số điểm ảnh theo chiều rộng của vùng hiển thị, nhân thêm khoảng hai lần nếu muốn ảnh vẫn sắc trên màn hình điện thoại có mật độ điểm ảnh cao. Với ảnh in, công thức cơ bản là số điểm ảnh bằng kích thước in tính theo inch nhân với mật độ điểm ảnh mà bên in yêu cầu.
Ví dụ giả định: một tờ rơi khổ A4 in toàn trang, kích thước khoảng 8,3 x 11,7 inch. Nếu bên in yêu cầu 300 điểm ảnh mỗi inch, ảnh cần khoảng 2.480 x 3.508 điểm ảnh. Ảnh khách gửi rộng 1.200 điểm ảnh thì phải phóng khoảng hai lần. Nhưng nếu ảnh chỉ chiếm một phần tư tờ rơi, con số cần thiết giảm đi đáng kể và có khi không cần phóng. Còn băng rôn treo cao, người xem đứng xa, thì bên in thường chấp nhận mật độ thấp hơn nhiều; hỏi bên in trước khi phóng ảnh lên những kích thước khổng lồ.
Tính trước còn giúp bạn nói chuyện với khách rõ ràng hơn. Thay vì nói chung chung là "ảnh hơi nhỏ", bạn nêu được ảnh cần to gấp bao nhiêu lần, phần nào sẽ là phần do máy đoán thêm, và vì sao một ảnh chụp lại sẽ tốt hơn. Khách hiểu được con số thì dễ đồng ý chụp lại hơn. Yêu cầu cụ thể về khổ in và độ phân giải từng loại ấn phẩm thuộc khâu chuẩn bị file in, được bàn kỹ ở trang AI In Ấn.
Ảnh người thật và ảnh cũ: phần cần cẩn trọng nhất
Ảnh chân dung là loại ảnh mà công cụ phóng ảnh có xu hướng "làm đẹp" nhiều nhất: da mịn hơn, mắt sáng hơn, đường nét sắc hơn. Với ảnh nhỏ trong ảnh tập thể, phần đoán thêm có thể làm khuôn mặt hơi khác đi. Nếu ảnh dùng để giới thiệu nhân viên, chủ cửa hàng hay giáo viên trên ấn phẩm, người trong ảnh và người quen của họ sẽ nhận ra ngay. Nên so với ảnh khác của chính người đó và để họ xem trước khi dùng.
Ảnh cũ như ảnh gia đình, ảnh tư liệu của cửa hàng lâu năm thường được khách mang đến với mong muốn "làm nét lại". Công cụ có thể làm ảnh trông mới, nhưng các chi tiết như chữ trên biển hiệu cũ, trang phục, đồ vật có thể bị vẽ lại không đúng thời kỳ. Với ảnh dùng để kể câu chuyện thương hiệu, nên giữ một chút vẻ cũ, phóng vừa đủ, và ghi chú rằng ảnh đã qua xử lý.
Cuối cùng là chuyện riêng tư. Ảnh có người thật, nhất là trẻ em, khi tải lên công cụ trên web là đã rời khỏi máy bạn. Đọc điều khoản lưu trữ của công cụ, ưu tiên công cụ xử lý trên máy với ảnh nhạy cảm, và cắt bỏ những phần không cần thiết trước khi tải lên.
Dấu hiệu nhận biết ảnh phóng quá tay
Sau khi phóng, xem ảnh ở 100% và tìm các dấu hiệu dưới đây. Gặp một vài dấu hiệu thì giảm mức phóng hoặc giảm làm nét rồi chạy lại.
- Da người trông như nhựa, mất hết lỗ chân lông và nếp nhăn tự nhiên.
- Các kết cấu như lá cây, cỏ, tóc trở thành những nét vẽ lặp đi lặp lại.
- Cạnh vật thể có quầng sáng mảnh do làm nét quá mức.
- Chữ nhỏ biến thành ký tự lạ hoặc nét vô nghĩa.
- Mảng màu trơn như trời, tường xuất hiện vân lạ hoặc dải màu nhấp nhô.
- Ảnh trông như tranh vẽ dù ảnh gốc là ảnh chụp.
- Chi tiết nhỏ như nút áo, quai xách, đường chỉ bị biến dạng so với ảnh gốc.
Đặt ảnh gốc và ảnh đã phóng cạnh nhau, phóng ảnh gốc theo cách nội suy thông thường lên cùng kích thước để so. Nếu bản nội suy chỉ mờ hơn mà không sai, còn bản AI nét hơn nhưng lạ đi, thì ở cỡ hiển thị thật bản mờ có khi lại an toàn hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh 72 dpi có phóng lên 300 dpi để in được không?
Con số dpi tự nó không nói lên gì; điều quan trọng là số điểm ảnh so với khổ in. Nếu ảnh có quá ít điểm ảnh cho khổ in, phóng bằng AI có thể giúp ảnh nền và ảnh trang trí, nhưng ảnh sản phẩm hay chữ cần kiểm kỹ. Hỏi bên in về yêu cầu cụ thể.
Có nên phóng ảnh logo cũ của khách lên để dùng tạm không?
Chỉ nên dùng tạm cho bản phác hoặc bản xem trước. Logo phải được dựng lại thành vector để dùng lâu dài ở mọi kích thước. Ảnh logo phóng lên vẫn có viền không sạch và chữ có thể bị đoán sai.
Ảnh lấy từ mạng xã hội của khách phóng lên có dùng được không?
Kỹ thuật thì được với mức phóng vừa phải. Nhưng cần hỏi khách ảnh đó có phải do họ chụp không. Ảnh khách đăng chưa chắc là ảnh của khách, và việc phóng to không thay đổi quyền sử dụng.
Công cụ phóng ảnh trên máy và trên web có khác nhau về chất lượng không?
Khác nhau tuỳ mô hình chứ không tuỳ nơi chạy. Khác biệt rõ hơn nằm ở quyền riêng tư và tốc độ: công cụ chạy trên máy không gửi ảnh ra ngoài nhưng cần máy đủ mạnh. Thử cả hai trên ảnh thật của bạn trước khi chọn.
Phóng ảnh xong có cần chỉnh màu lại không?
Thường có. Một số công cụ làm thay đổi nhẹ độ tương phản và độ bão hoà. So màu với ảnh gốc, nhất là màu sản phẩm và màu thương hiệu, rồi chỉnh lại nếu lệch. Với ảnh sản phẩm, màu sai là lỗi nghiêm trọng hơn ảnh hơi mờ.
Có thể phóng ảnh đã phóng thêm lần nữa không?
Có thể nhưng không nên lạm dụng. Mỗi lần phóng, phần đoán thêm chồng lên phần đoán trước, lỗi được khuếch đại. Nếu cần ảnh lớn hơn nữa, quay về ảnh gốc và chọn mức phóng cao hơn ngay từ đầu, hoặc tìm nguồn ảnh khác.